وبلاگ سازمان بین المللی دانشگاهیان
روش تحقیق کیفی

تحقیق کیفی (قسمت اول)

تحقیق و پژوهش به چه معناست؟

تحقیق و پژوهش در لغت به معنای تفحص و تجسس است. در لغت‌نامه  پژوهش به معنای عمل پژوهیدن (تحقیق کردن، جستجو کردن) است. به گفته آریان پور پژوهش عبارت است از کشف و دریافت آنچه بر دیگران مجهول است و نیز گشودن و گستردن و روشن‌تر ساختن آنچه به‌اجمال بر دیگران معلوم است.

تحقیق(مطالعات پژوهشی) بر چند نوع است؟

روش‌های پژوهش در علوم رفتاری را معمولاً با توجه به دو ملاک هدف و ماهیت تقسیم‌بندی می‌کنند (حافظ نیا،۱۳۸۲) .مطالعات پژوهشی را می‌توان بر اساس هدف به پژوهش‌های بنیادی و کاربردی تقسیم می‌شوند. البته “زهره سرمد “معتقد است پژوهش‌ها بر اساس هدف به سه دسته تقسیم می‌شوند: تحقیق بنیادی، تحقیق کاربردی و تحقیق و توسعه است با عنایت به توضیحات زیر می‌توان گفت تحقیق توسعه‌ای خود یک نوع تحقیق کاربردی -توسعه‌ای است.

– تحقیق بنیادی

پژوهشی است که به کشف ماهیت اشیاء پدیده‌ها و روابط بین متغیرها، اصول، قوانین و ساخت یا آزمایش تئوری‌ها و نظریه‌ها می‌پردازد و به توسعه مرزهای دانش رشته علمی کمک می‌نماید. هدف اساسی این نوع پژوهش تبیین روابط بین پدیده‌ها، آزمون نظریه‌ها و افزودن به دانش موجود در یک زمینه خاص است. برای مثال “بررسی رابطه اعتماد و تعهد در روابط صنعتی” یک نمونه تحقیق بنیادی است. سطح گفتمان کلی و انتزاعی در حوزه یک علم است. تحقیق بنیادی می‌تواند نظری یا تجربی باشد.تحقیق بنیادی نظری از روش‌های استدلال عقلانی و قیاسی استفاده می‌کند و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای انجام می‌شود. تحقیق بنیادی تجربی از روش‌های استدلال استقرائی استفاده می‌کند و بر پایه روش‌های میدانی انجام می‌شود.

– تحقیق کاربردی

پژوهشی است که با استفاده از نتایج تحقیقات بنیادی به‌منظور بهبود و به کمال رساندن رفتارها، روش‌ها، ابزارها، وسایل، تولیدات، ساختارها و الگوهای مورداستفاده جوامع انسانی انجام می‌شود. هدف تحقیق کاربردی توسعه دانش کاربردی در یک زمینه خاص است. در اینجا نیز سطح گفتمان انتزاعی و کلی، اما در یک زمینه خاص است. برای مثال “بررسی میزان اعتماد مشتریان به سازمان فرضی” یک نوع تحقیق کاربردی است.

و از منظر گردآوری داده‌ها آن‌ها را می‌توان ۲ گروه توصیفی و آزمایشی تقسیم‌بندی کرد  دسته‌بندی روش‌های تحقیق بر اساس نحوه گردآوری داده‌ها، سرمد معتقد است پژوهش‌ها بر اساس نحوه گردآوری داده‌ها به دودسته تقسیم می‌شوند: تحقیق توصیفی و تحقیق آزمایشی

– تحقیق و پژوهش توصیفی یا غیرآزمایشی شامل ۵ دسته است: پیمایشی، همبستگی، پس رویدادی، اقدام پژوهی، بررسی موردی

 

– تحقیق آزمایشی به دودسته تقسیم می‌شود: تحقیق تمام آزمایشی و تحقیق نیمه آزمایشی

و درنهایت ازلحاظ قطعیت داده‌ها پژوهش را می‌توان  به دو قسمت کیفی و کمی می‌توان بخش‌بندی نمود.

 

محقق می‌بایست با توجه به چه معیارهای روش تحقیق خود را مشخص کند؟

  1. پارادایم‌ها: رهیافت‌ها یا دیدگاه‌هایی که مفروضات هستی شناختی و روش‌شناختی متفاوتی دارند.
  2. روش‌ها: که شامل فنون گردآوری و تحلیل داده‌ها می‌شوند.
  3. پژوهش: که یکی از دو روش کیفی یا کمی در آن بکار می‌رود.
  4. داده‌ها: که توسط یکی از این دو روش تحقیق تولید می‌شود.

 

نویسنده: محمدرضا خدادادیان – مدرس وفف علمی سازمان بین المللی دانشگاهیان

محمد رضا خدادادیان

1 نظر